I „czy panowie slyszeli2013595

z osób stojqcych obokę Moze ktos znajomy w ten sposób zabawny dawal znac o sobieę Malo prawdopodobne, ze względu na wtulenie mojej glowy w Grubego. A tymczasem palee czyjes leciutko tañczyly mi po karku. Zastanawialem się — ktoę coę Myslalem. Myslalem. Giowitem się i glowilem, co to za dowcip — ale nie mialem

zhidzeñ, byio mi wiadome przeciez, ze brak związku pomiçdzy iechtaniem a Zwierzçciem jest wlasnie gwarancją ich piekiel- nej kombinacji, ich spisku, ich porozumienia — i czekaiem, kiedy iechtanie pokuma siç ostatecznie z nim, ze Zwierzem, aby pchnąc, jak nozem, w krzyk nieznany, jeszcze niepojçty, dotqd niewykrzyczany. [43] Piqtek Przede mną Bruno Schulz w przektadzie francuskim, anonsowany mi juz przed paru tygodniami przez „Arletç” (poetkç Suzanne Arlet). Tom opowiadan, wydany przez Julliarda pod tytulem Traité des Mannequins (to w wiçkszosci nowele ze Sklepôw cynamonowych). Przedmowy. Naprzöd Maurice Nadeau: „...trzeba zapew- nic mu miejsce miçdzy wielkimi pisarzami naszej epoki”. Potem swietne Studium Sandauera, widac ze doskonale zado- mowionego w Schulzu, ostrozne a przenikliwe. Bruno. Od dawna wiedzialem o tym wydaniu, w pocie czola siç przygotowujqcym; a jednak, gdym to zobaczyl, drgnąlem. Co bçdzieę „Niewypal”, czy sukces swiatowyę Jego pokrewien- stwo z Kafką moze rôwnie dobrze utorowac mu drogç, co zamknqc. Jesli powiedzq, ze jeden wiçcej kuzyn, jest zgubio- ny. Jesli natomiast dojrzq swoisty blask, swiatlo wlasne bijące z niego, jak [http://lifeobook.com/blog/119321/straszny-a/ skanowanie książek gdańsk ] z fosforyzujqcego owada, wowczas jak po masle gotöw wjechac w wyobraznie, juz obrobione przez Kafkç i jego rod... i wtedy ekstazy smakoszöw wyrzucą go w gôrç. I jesli rozpoetyzowanie tej prozy nie zmçczy zanadto, to olsni... Ale w tej chwili, w lipcu, nie nie da siç powiedziec, nietatwo wyprorokowac losy w Paryzu dziela niepospolitego.

Do diabla z Paryzem! Jakiez to jednak mączące — Paryz! Gdyby nie Paryz, to ja bym tez nie musial pisac niniejszego suweniru o „zmarlym przyjacielu”, to cwiczenie stylistyczne zostaloby mi oszczędzone! Sobota Trudno mówic o przyjazni — w dobie, kiedysmy się przyjaznili, bylismy obaj jeszcze nie urodzeni. Rok 1934, 35. W Alejach Ujazdowskich. Spacerujemy. Rozmawiamy. On i ja na Shizewskiej. On, Witkacy i ja. Nalkowska, on i ja. W tym filmie „przewijającym się na ekranie pamięci” widzę go, jak kogos prawie obcego, ale i siebie widzę w ten sposób — to nie jestesmy my, to tylko wstęp do ñas, uwertura, prolog. Cheę od razu wywalic moją nieprzyzwoitosc drazniqcq i w zlym guscie: Bruno mnie wielbil, a ja jego nie zvielbUem. Pierwszy raz zjawil się u mnie, na Shizewskiej, juz po wydaniu Sklepów cynamonowych — ja wtedy bytem po Pamigt- niku z okresu dojrzewania. Drobny, niesamowity, chimeryczny, skupiony, natęzony, prawie palajqcy — i tak się zaczęly rozmowy, przewaznie na spacerach. Rzecz pewna, bardzo siebie potrzebowalismy. Znajdowali- smy się w prózni, nasze sytuacje literackie przeszyte byly pustkq, nasi admiratorzy byli czyms widmowym w rodzaju aparent rari nantes in gurgite vasto, obaj pętalismy się po literaturze polskiej niby zakrętas, ozdoba, chimera, gryf. Bruno, po przeczytaniu pierwszej mojej ksiqzki, odkryl we mnie towarzysza. Zglaszal się zeby znalezc we mnie potwierdzenie, zebym ja mu dostarczyl tego Zewnątrz, bez którego jego zycie wewnętrzne skazane byto na monolog — i mnie chcial wyrzqdzic tę samq przyslugę. Zglaszal się jako przyjaciel, ba (podkreslam z naciskiem) jako duch pobratym- czy by rozbudowac i podniesc mi ducha. Tutaj zdarzyl się „kiks”, albo ,,zwichnięcie”, wyrazajqc się językiem naszych utworów... jego wyciągnięta ręka nie natrafila na moją. Nie odwzajemnilem mu tych uezue, dalem I

mu z siebie okropnie malo, nic prawie, nasz związek stal się fiaskiem... ale moze to wlasnie bylo nam — sekretnie — na rękęę Moze fiasko raczej, nie zas szczęsliwa symbioza, po- trzebne bylo jemu i mnieę Dzis mogę mówic wyraznie, bo umarl. Pozwólcie więc, ze jeszcze raz powtórzę z rozkoszq: jak on mnie sobą rozbudowywal, jak zasilal. W moim smętnym zyciu literackim niemalo swiñstwa doznalem, ale tez spotyka- lem ludzi, co mnie obdarowywali ni stąd, ni zowqd, z hojnos- CÍ4 padyszacha — nikt jednak nie byl bardziej hojny od Bruna. Nigdy, ani przedtem, ani potem, nie kqpalem się w tak krystalicznej radosci z powodu kazdego mego artys- tycznego dokonania. Nikt tak gorjeo mi nie przytwierdzal, tak się mną nie cieszyl, nie chuchal tak na kazdą mysl mojq — nie dostrzegam by na przestrzeni calej naszej znajomosci ten anielski Bruno w czymkolwiek mi się okazal zlosliwy, doprawdy miodem mnie karmil... Wystarczy gdy wam opowiem, jak to bylo z Ferdydurkq. Dalem mu jq do czytania, jeszcze nie ukoñczoną, w maszynopisie, i po tygo- dniu wręczy! mi ją z powrotem, z twarzą zgaszoną. — Powinien bys raczej wrócic do twojej fantastyki z Pa- mi$tnika z okresu dojrzewania, tamten gatunek bardziej ci odpowiada — powiedzial z wyrazną i wielką przykroscią. Ale potem, kiedy przeczytal Ferdydurke juz w ksiqzce, wybuchnąl ptomieniem, który mnie, zimnego, prawie spa- rzyl. A przyjechawszy do Warszawy, wyglosil o Ferdydurce odczyt w Związku Literatów (potem zamieszezony w „Ska- mandrze”), który byl jak fanfara i rozjuszyl na niego wszyst- kich ówczesnych mandarynów. Czyz myslicie, ze nie wiemę O ilez bytoby taktowniej, gdybym w tym suwenirze o „zmarlym przyjacielu” nie pchal się z sobą przed niego, na pierwszy plan. Skromnosc!... Pospieszam uprzedzic, ze znam tę regutę w jej aspekcie za- równo towarzyskim, jak moralnym. Ale czyz nie powiedzial ksiązę Ypsilanti, ze ci, co wiedzq, iz ryby nie nalezv jesc no- zem, mogą rybę jesc nozemę To na terenie salonowym. A jesli idzie o te tam glębsze moralnosci, to powiem, i zupelnie szcze-

j rze, ze ja z moralnych względów nie mogę pisac inaczej, albowiem przemilczając te okolicznosci sfatszowalbym calq sytuację, jaka się między nami wytworzyla — a taki grzech jest nie do wybaczenia literatowi, gdyz jego haslem musi byc maksymalne zblizenie się do rzeczywistosci. Moze więc wcale nie pisac o Schulzu ze mną i o sobie z